Sulufa'i
faipisinisi Aunuu i le Fono mo se fesoasoani
tusia: Ausage
Fausia
Na leai se leo
e toe gase, pe o se isi foi na toe faalavelave i totonu o le
maota o sui i le taeao ananafi, ao tolaulauina e le tofa ia Manoa
Fuiava, o se tasi o tamalii mai le motu o Aunuu, tulaga faaletonu
ma mafatiaga o loo feagai ma tagata o Aunuu, ona o le faaauau
pea o le faaletonu o le tautua a le ASPA, e ala i le faaooina
atu o le eletise i maota ma laoa o le motu.
O le tofa Manoa,
o se tasi o tagata fai pisinisi mai Aunuu, ma sa auai faatasi
ma nisi tagata faipisinisi se toalua i le iloiloga sa faia i
le taeao ananafi.
Saunoa Manoa,
o lenei faafitauli o lo'o a'afia ai oloa a aufaipisinisi, aemaise
ai meatotino a nisi o aiga, na amata mai lava i le tausaga e
1996 seia oo mai i le tausaga lenei.
"Ua leva
ona matou pagatia, ua leva foi ona matou fia maua se mapusaga,
peitai, ua fia talosaga ua tuuina atu i le ASPA, e leai lava
se tali mai, e le manatu mai foi i lo matou mafatia, ma o le
mea moni a outou afioga i alii faipule, o taitai o le Fono, e
i ai isi tagata o le motu e le o gagana mai, ae o loo amo le
tiga o le pologa," o se saunoaga lea a tofa ia Manoa.
Na ia saunoa
foi, i le faatoa tulai mai o lenei faafitauli, sa ia faafesootai
ina loa le sui o le ASPA i Aunuu, aua o ia tonu lea e gafa ma
fesootaiga, peitai na faailoa atu e lea tagata (e le'i tauina
lona suafa) ia te ia, e sili ona fai se tusi, ona tuuina atu
lea i le ofisa autu a le ASPA i Satala.
Sa teuina e Manoa
kopi o tusi uma ua ia faaooina atu i le ofisa a le ASPA, o nisi
o kopi o nei tusi na faaoina atu i nisi o taitai o le atunuu,
na aofia ai ma le Faipule o le itumalo.
"Talu mai
a'u tusi sa tuuina atu i le ASPA talu mai le tausaga e 2000,
e leai ma se tusi o nei tusi na oo mai se tali ia te a'u, e tusa
ai o talosaga i sa latou fesoasoani i mea totino ua faaleagaina,"
o se saunoaga lea a le tofa Manoa.
I le fai ai o
ia ma sui o tagata fai pisinisi i totonu o Aunuu, sa ia talosagaina
ai ma le agaga maualalo taitai o le atunuu, tauala atu i faipule
o le maota o sui, ina ia alolofa, ua manaomia e Aunuu se fesoasoani.
"I lo'u
loto i lenei taeao, ua tumu a'u i le faanoanoa ona o lo'u alofa
i lo'u nuu, ae o le matou talosaga e taatia atu i tafatafa o
a outou afioga ma le loto maualalo, faamolemole, ua matou manaomia
se fesoasoani i le matou eletise i Aunuu, ua matou pologa,"
o saunoaga faai'u ia a le tofa Manoa.
I faamaumauga
ua maua e le maota o sui na taua ai, e 7 tusi na tuuina atu e
Manoa i le ASPA, na aofia ai tusi i le aso 5 o Me 2000, le aso
6 o Tesema 2003, le aso 28 o Novema 2003, e aso 20 o Aukuso 2004,
le aso 23 o Oketopa 2004, e aso 14 o Iulai 2006 ma le aso 11
o Mati 2008.
Na taua e le
susuga ia Reno Vivao, se taitai galuega a le ASPA (Cheif Operation
Officer), o le faafitauli o loo feagai ma Aunuu i le taimi nei,
o le le mafai ona tuu faatasi a latou afi eletise e tolu o loo
sapalaia le eletise i totonu o le motu atoa.
Sa ia taua, o
se galuega faigata tele o loo feagai ma le ASPA i le taimi nei,
talu lava ona faaleagaina le cable lea sa alu atu i lalo o le
sami (submarine cable), ina ua sao i ai le suasami, ona o le
malosi o le sami i lea vaega o le gataifale, aemaise ai foi le
leva o nei 'cables'.
Na saunoa Vivao,
o le taimi nei, e le o mafai ona tuu faatasi afi eletise o loo
i Aunuu, ona o le isi afi o loo taatia i se tasi o nofoaga fou
lea ua suia mai ai, mai tafatafa o le faleaoga lea na faatu muamua
ai, ina ua faasea le aoga i le pao i taimi o aoga a le fanau,
ae o isi afi e lua o loo faa tutu i le vaega o loo i ai le malae
kirikiti.
Na taua e Vivao,
o le afi o loo latalata i le faleaoga, faatoa ki lava i le 3
i le afiafi ae tae i le 6 i le taeao, ae o afi e lua o loo i
tafatafa o le malae kirikiti, e amata ki atu i le 7 i le taeao,
ae tape i le taimi e maea ai aoga.
"O le mafuaaga,
e le mafai ona ola uma afi nei e tolu i le taimi e tasi, ona
e faalavelave i le aoga ma le isi tulaga, e tatau ona tutu faatasi
ai, ina ia fesoasoani ai le isi afi i le galuega a le isi afi,
ae a tutu eseese, e faigata," o le faapupulaga lea a Vivao.
Sa ia taua, talu
mai le tausaga e 2002 - 2003 lea na leaga ai le cable, o loo
faia pea a latou fesootaiga ma se tasi o kamupani mai Ausetalia
mo le toe aumaia o se isi cable.
Na faaleo e le
afioga i le alii sui fofoga Fetalai o le maota, ia Agaoleatu
Charlie Tautolo lona faanoanoaga tele ona o le umi o tausaga
o feagai pea Aunuu ma lenei faafitauli, ae foliga mai e le o
manatu mamafa i ai le pulega a le ASPA.
Sa ia saunoa,
"o lea ua tatou faalogo atu i le oi mai a le motu o Aunuu,
peitai tou te le o manatu mamafa i ai, o loo latou totogi pili
eletise ia te outou, ma o lo outou tiute, ia faafoi atu le mea
lelei o loo latou faia mo outou e ala i le totogiina o pili eletise,
ma o la outou tali, sapalai le eletise aua nei motusia."
Na fautuaina
e Agaoleatu le pulega a le ASPA, e sili ai ona toe aumai le cable
lea na alu muamua i Aunuu, ina ia foia ai lenei faafitauli, aua
e foliga mai a le toe aumaia le cable lea, e faaauau pea ona
pagatia Aunuu.
Faafesootai
le tusitala i le imeli ausage@samoanews.com.
© Osini Faleatasi Inc. dba Samoa
News reserves all rights.
|