To’atele lagolagoina sii totogi kovana ma le lutena kovana
E to’atele ni isi o le atunu’u ua latou fa’aalia lo latou lagolagoina o se tulafono taufa’aofi ua i luma o le Fono Faitulafono, e sii ai totogi o le kovana ma le lutena kovana.
Na taua e ni isi o le atunuu le tatau lea ona sii maualuga totogi o ta’ita’i o le atunu’u, ona o i laua sa filifilia e avea ma ta’ita’i o le atunu’u atoa, ma ua tatau fo’i ona fai se suiga i le tulafono e fa’asa ai ona toe sili atu se totogi o se isi lava tagata faigaluega i totonu o le malo i le totogi o le kovana ma le lutena kovana.
“E le tatau lava ona i ai se isi tagata e sili atu lona totogi i le totogi o le kovana ma le lutena kovana, o le mafua’aga lena ou te lagolagoina ai le tatau lea ona sii totogi o ta’ita’i o le atunu’u”, o le saunoaga lea a Emanuele Mauga, o se ali’i faipisinisi i le atunuu.
Ae na taua e le tamaita’i faiaoga ia Jennifer Lupe e fa’apea, so o se faigamalo lava, o le ta’ita’i o le atunu’u e tatau ona pito maualuga lona totogi, ona fa’asolosolo ifo ai lava lea i tagata oga totonu seia o o i tagata faigaluega pito i lalo, peita’i, afai ua finagalo le Fono Faitulafono e sii totogi o le kovana ma le lutena kovana, ua tatau fo’i ona faia se siitaga i totogi o tagata faigaluega uma a le malo, ina ia talafeagai ma le maualuga lea o le a i ai totogi o ta’ita’i o le atunu’u.
O le finagalo fo’i lea na fa’aalia e le afioga i le alii faipule mai Aua ia Faimealelei Anthony F. Allen i luma o le maota o sui i le vaiaso nei, e le gata sa ia taua lona lagolagoina o le siitaga i totogi o le kovana ma le lutena kovana, ae sa ia fautuaina fo’i le maota o sui, e tatau fo’i la ona vaavaai i totogi o tagata faigaluega o lo o sosoo atu ai i seia oo lava i tagata faigaluega pito i lalo, ina ia mautinoa e le tele se va o totogi o le a tula’i mai, ae tatau lava ona fetaui ma talafeagai.
E felefele finagalo o ni isi o le atunuu e fa’atatau i lenei mataupu, ina ua fa’aulu i luma o le Fono Faitulafono i le vaiaso na te’a nei se tulafono taufa’aofi, e sii ai totogi o ta’ita’i o le atunu’u, atoa ai ma iloiloga sa faia e fesiligia ai e le fono molimau a le malo e fa’atatau i siitaga a le kovana ma le lutena kovana.
O ni isi sa latou lagolagoina le tatau ona fai o siitaga o totogi o le kovana ma le lutena kovana, ae o isi e talitonu e le tatau ona faia lea tulaga, e le o lelei tulaga i tupe maua a le malo atoa ai ma le tamaoaiga o Amerika Samoa o lo o i ai i le taimi nei.
Ae mo le afioga i le matua ia Pulu Ae Ae Jr o Pago Pago, o se tasi o tamali’i o le atunu’u sa tautua i le maota o sui i le tofi faipule mo le tele o tausaga, sa ia taua lona lagolagoina o le tulafono taufaaofi e sii ai totogi o le kovana ma le lutena kovana.
“E le tatau lava ona i ai se tagata faigaluega i totonu o le malo e sili atu lona totogi nai lo le totogi o le kovana ma le lutena kovana”, o le finagalo fa’aalia lea o Pulu.
Na toe manatua e Pulu aso ao avea ma faipule o le afioaga o Pago Pago, lea na latou pasia ai se pili mo se tulafono taufaaofi e sii ai totogi o le kovana ma le lutena kovana, ina ua maitauina e i ai tagata e to’alua sa sili atu o la totogi nai lo le kovana ma le lutena kovana i ia taimi.
“Ou te manatuaina le taimi na matou pasia ai le pili e sii ai totogi o le kovana ma le lutena kovana i le $85,000 ma le $75,000, mai le $75,000 ma le $65,000 sa i ai, ona o tagata faigaluega e to’alua sa galulue i le malo i lena taimi, e $69,000 le totogi a le isi ae $71,000 le totogi a le isi i le tausaga, ma ua sili atu o la totogi nai lo le totogi o ta’ita’i o le malo, ma faia ai loa le tulafono e sii ai totogi o ta’ita’i o le atunuu, ma le tuutuuga e leai se isi e tatau ona toe sili atu lona totogi mai totogi ia”, o le saunoaga lea a Pulu.
O le fa’afitauli lea ua tula’i mai i le taimi nei ua mafua ai ona maualuluga totogi o ni isi o tagata faigaluega a le malo i le kovana ma le lutena kovana, o le malosi lea ua tuuina atu i Vaega Tumaoti latou te faia ai faaiuga e aofia ai ma totogi mo tagata faigaluega e pei o le Falema’i, Pulega o le Eletise ma le Suavai, aemaise ai le Ofisa o Turisi.
O Vaega Tumaoti a le malo e pei ona saunoa Pulu, sa fa’avae i luga o Poloaiga a le Kovana, e mafai lava ona aveese mai le malosi sa tuuina atu latou te faia ai faaiuga, ina ia mautinoa e le toe tupu le fa’afitauli o le maualuluga o totogi o latou tagata faigaluega i totogi o le kovana ma le lutena kovana.
Na aofia i le saunoaga a Pulu le totogi o le Pulesili o le Ofisa o Turisi lea na fesiligia e le komiti Soofaatasi o le Paketi a le Fono, ina ua maitauina le maualuga o lona totogi nai lo totogi o le kovana ma le lutena kovana.
O le tulafono taufaaofi lea o lo o i luma o le maota o sui i le fono faitulafono, e sii ai totogi o le kovana ma le lutena kovana, mai le $85,000 ma le $75,000 o lo o i ai i le $125,000 ma le $100,000.
Ae ina ua iloiloina e le maota o sui lenei tulafono taufaaofi, sa lagolagoina ai e ni isi o faipule se mau ina ia sii totogi o ta’ita’i o le atunu’u i le $150,000 ma le $125,000, ma faamautuina ai loa, e le tatau ona toe i ai lava se tagata faigaluega a le malo faapea ai vaega tumaoti e sili atu lo latou totogi i totogi fou ia ua fa’atulaga.
E le i pasiaina e faipule suiga i le tulafono ina ua tuuina atu i luma o le maota o sui mo lona faitauga fa’atolu, ma o lo o fa’atali pea se fa’aiuga a le maota e tusa ai o lenei tulafono taufaaofi.
