Fa’aitiitia tagata palota ua lesitala i le palota 2014
I fa’amaumauga sa mafai ona tu’uina atu e le Komesina o le Ofisa o Palotaga a le malo i le fono a le Kapeneta sa usuia i le taeao ananafi, ua manino ai le fa’aitiitia o le aofa’i o tagata palota i Amerika Samoa ua mae’a ona lesitala o latou suafa i le palota tele o lo o loma nei, i le aofa’iga e 16,776, pe a fa’atusatusa i le 17,762 sa i ai le aofa’i o tagata palota na lesitala i le palota o le 2012, tusa lea o le 6% ua pau maualalo ai.
Saunoa le tofa Tuaolo M. Fruean e fa’apea, e ui i suiga ua i ai le aofa’i o tagata palota ua mae’a ona sauni ma lesitala, e le avea lea ma itu e taofia ai le sauni atu o le atunu’u mo lana faiga palota i le aso Lua o le vaiaso fou, Novema 4, 2014.
“Ua sauni le atunu’u e palota, ma ou te talitonu fo’i e leai se isi mea e toe taofia ai fua le palota a le atunu’u ua sauni e fa’ataunu’uina i le vaiaso fou”, o le saunoaga lea a Tuaolo.
Na fa’afetaia e Tuaolo le Komiti o lo o gafa ma le fa’alauiloaina o mataupu e fa’atatau i le suiga o le fa’avae, po o le “veto override” lea o lo o vavao ai le atunu’u i le taimi nei, i le latou galuega o lo o fa’atinoina ua mafai ai ona malamalama ni isi o le atunu’u, ae i le vaavaai atu lava i le tulaga o suiga o le fa’avae, e na o le 43 palota mai fafo ua taua le sauni e palota i lenei mataupu, ae na o le to’a 25 palota ua mae’a ona tauaao e le Ofisa o Palota.
Na toe faamanatu e Tuaolo i le au palota atoa ai ma sui tauva, o lea ua maea ona pasia le tulafono mo palotaga, e le toe faatagaina se faleie mai le 100 futu le mamao mai le fale palota, e tusa pe tufa ai taumafa a sui tauva.
Na faamanino atili e Tuaolo e fa’apea, e faataga lava ona fau le faleie a le sui tauva mai le mamao e 100 futu ma malolo ai i totonu ma lana komiti, pau le fautuaga e le faataga ona tufatusa ai ni taumafa.
Mo le tauvaga i le nofoa i Uosigitone e pei ona faalauiloa e Tuaolo, e le toe faia se tauva faai’u (run off) pe afai e maea ane le palota ae le ausia e se sui tauva le 50%, ae o le tulafono lea ua pasia e le malo tele, lea foi ua mulimulita’i i ai ma Amerika Samoa, tusa lava pe lua i le tolu palota e malo ai le sui tauva, o ia lava lena e fai ma sui o le teritori i le konekersa, e le toe faia se palota lona lua.
Na fautuaina e le alii kovana ia Lolo Matalasi Moliga sui o lana kapeneta, ina ia faaaganoa meatotino uma a le malo ma matagaluega ina ia mafai ona faaaoga e le atunuu i le taimi o le palota.
Mo se faataitaiga e pei ona saunoa Lolo, o lo o manaomia se va’a e momoli ai pusa palota mai Ofu ma ua talosagaina foi le faaaoga o le va’a a le malo mo le motu o Manu’a i le aso o le palota.
I tulaga o le tulafono lea e faasa ai se faleie ona faatu i totonu o le 100 futu mai le fale palota, ua maea ona tusia e le aufaigaluega le laina e faailoa ai le mamao e 100 maila, ina ia aua nei i ai se faafitauli i le aso o le palota.
