Fa’atali se faaiuga Fa’amasinoga tagi Komiti Faafoe Litaea fa’asaga i le Kovana Sili

Ua taoto atu nei i se faaiuga a le Fa’amasinoga Maualuga le mataupu i le tagi a le Komiti Faafoe a le Vaega o le Litaea faasaga i le Kovana Sili, ona o le faaiuga ua ia filifilia ai se Komiti Faafoe fou e aunoa ma se avanoa e soalaupule ma talanoaina ai lenei mataupu.

 

O le taeao ananafi na faafofoga ai le faamasinoga i faafinauga a itu e lua ma o le Faamasino Sili ia Michael Kruse na iloiloina lenei mataupu, i le lagolago sua a ali’i faamasino lagolago ia Faamausili Pomele ma Muasau Tasina Tofili.

 

E toatasi le molimau na valaau i le itu tagi, o le susuga ia Aleki Sene Sr., le taitaifono o le Komiti Faafoe o le Litaea.

 

Na taua e Sene i lana molimau e faapea, ina ua tofia o ia e le kovana sa i ai e avea ma totino o le Komiti Faafoe o le Litaea i le 1971, sa ia maitauina le ese o le tulafono sa faagaioi mai ai le tupe a le litaea i na vaitaimi, aemaise ai lava le aofia ai ma le malo i le faatautaia o le tupe a le litaea.

 

O le faamaoniga o lea tulaga e aofaia ai le avea o le Teutupe a le malo i na vaitaimi ma teutupe a le litaea, ae avea fo’i le Faatonusili o le Matagaluega a Tagata Faigaluega a le malo ma totino o le Komiti Faafoe, ae ina ua suia le tulafono i le 1986, sa faia ai loa ni isi o teuteuga ina ia mautu ma malosi ai le tulafono e avea ai le Vaega a le Litaea ma vaega tumaoti a le malo, e le toe i lalo o le vaavaaiga a le malo.

 

O ni isi o suiga na taua e Sene Sr i lana molimau sa faia i le tulafono e aofia ai le aveese o le Teutupe ma le Faatonusili o le Matagaluega o Tagata faigaluega a le malo e avea ma totino o le Komiti Faafoe, ae ua faavaeina ai loa fo’i le isi vaega o le tulafono, ina ia soalaupule muamua le Kovana ma le Komiti Faafoe o lo o i ai mo le filifilia o ni isi sui fou.

 

Na taua foi e le molimau e faapea, e ui ua maea uma le aoga o taimi o sui e toalima o lo o i ai nei e avea ai ma totino o le komiti faafoe, peitai o lo o aloaia pea le avea o i latou ma totino o le komiti faafoe a le litaea.

 

O Magalei Logovii ma maea le taimi e avea ai o ia ma totino o le komiti faafoe i le 2000, sosoo mai ai Sene Sr i le 2001, o Faoa Aitofele Sunia i le 2002, o Brandt B.J Judy i le 2003 ma Fanene Morris Scanlan i le 2004.

 

Ae ui ua maea taimi e tatau ai ona avea i latou ma totino o le komiti faafoe, na taua e Sene Sr i luma o le faamasinoga ni isi o faaiuga lelei na latou faia mo le manuia o le atunuu, e pei o le taliaina lea o le nonogatupe e $10miliona mo le LBJ ma le $20 miliona mo le malo o Amerika  Samoa.

 

Na fesili le loia a le litaea o Marcellus Tala Uiagalelei i le molimau pe na uia e le kovana ala o le tulafono e ala i le latou soalaupule muamua lea ao le’i faia lava faaiuga e tofia le komiti faafoe fou, na tali le molimau e leai, ae na faatoa ia iloaina le komiti faafoe fou ua tofia a le kovana ina ua faasalalau atu e vaega faasalalau a le atunuu.

 

Na taua fo’i e Sene Sr, ina ua ia maua le faamatalaga i tofiga fou a le alii kovana, sa ia tuuina atu ai loa sana tusi e faamanatu atu ai ia te ia le tulafono, atoa ai ma lana fautuaga ina ia toe tuuina atu se isi ana tofiga fou mo le komiti faafoe i luma o le Fono Faitulafono.

 

I le faaiuga o le faafinauga a Uiagalelei, sa ia taua ai e faapea, o le komiti faafoe fou ua tofia e le kovana, sa faia e aunoa ma se faaiuga a le komiti faafoe na tuuina atu i ai e tusa ai o le tulafono.

 

Ae na taua e le alii loia ia Salo Ale na tulai mo le kovana sili e faapea, o tusi sa tuuina atu e le alii kovana i le komiti faafoe a le litaea i le masina o Fepuari, o lo o faamaonia mai ai sa soalaupule e le kovana ma le komiti faafoe tulaga o se komiti faafoe fou.

 

Sa tuuina atu e Ale i luma o le faamasinoga tusi e faamaonia ai fetusiaiga sa faia i le va o le kovana ma le taitaifono a le komiti a le litaea e faatatau i lenei mataupu, ma o ia tusi ua avea nei ma mea molimau i lenei iloiloga.

 

Na faailoa e Ale i le faamasinoga e faapea, o lo o manino le tulafono i le tofiaina o le komiti faafoe a le litaea, e tofia e le kovana ae faamaonia e le Fono Faitulafono.

 

Na finau Ale e faapea, o le tofiaina o le komiti faafoe a le litaea o le malosiaga lena ua tuu atu e le tulafono i le kovana e aunoa ma le aafia ai o ni isi.

 

Na taua foi e Ale e faapea, o lo o manino le tulafono, a maea tausaga e lima e tautua ai sui o le komiti faafoe, ona tofia lea e le kovana o le isi komiti faafoe fou, ma o le komiti faafoe o lo o i ai nei ua maea uma a latou taimi sa tatau ona tautua ai i le komiti, lona uiga fo’i ua i ai avanoa e lima e tatau ona faatumu e le kovana e ala i lona tofiaina o se isi komiti faafoe fou.