Faamamaluina masina o le fa’afaigaluegaina o tagata e iai a’afiaga tumau


Le Afioga i le Kovana, ia Pulaali’i Nikolao Pula [ata: foa'i]

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

O le aso 25 o Setema, 2026, na sainia ai e le Afioga i le Kovana, ia Pulaali’i Nikolao Pula, ia se Poloa’iga Fa’alaua’itele, e aloaia ai le avea o le masina o Oketopa ma “Masina Fa’alauiloaina o le F’afaigaluegaina o Tagata e iai A’afiaga Tumau”, ma ua valaauliaina ai ‘tagata uma o Amerika Samoa, ina ia lagolagoina taumafaiga e fa’alautele ai avanoa, fa’aaofia ai latou i vaega uma o le sosaiete, fa’aaloalogia o lo latou mamalu, fa’amalosia lo latou tutoatasi, ma le fa’aleleia ai le tulaga lelei o le soifuaga mo o tatou tagata o lo’o iai a’afiaga tumau.”

E pei ona ta’ua i le Poloa’iga Fa’alaua’itele, ‘Ia Oketopa 2026, ua auai atu ai Amerika Samoa i Setete ma Teritori i totonu o le Atunu’u atoa i le faamanatuina o le 81 tausaga o le National Disability Employment Awareness Month (NDEAM), o se fa’amanatuga fa’aletausaga e fa’ailoa ai sao taua, tomai ma taunu’uga mo le mamalu o i latou, e le atoatoa le malosi i tulaga i galuega.”

Ma o lenei tausaga “ua tatou aloa’iaina ai le autu “Faamantuina o le Taua ma Taleni,” e ala i le fa’amausali atili o tomai, gafatia ma sao o tagata, e iai a’afiaga tumau, ma toe fa’amautuina a latou matafaioi, ina ia mautinoa ma aloa’ia lelei, fa’amalosia, ma fa’aaoga tatau a latou taleni i totonu o tatou tagata faigaluega ma tagata lautele.”

Na fa’amalamalamaina i totonu o le Poloa’iga Fa’alaua’itele a le Kovana, ia le amataina ona fa’amanatu lenei tulaga fa’aleatunu’u, mai lava i le tausaga e 1945.  Ae i le 1988, “na fa’alautele ai e le Konekeresi a le Iunaite Setete, lea fa’amanatuga, e aofia ai le masina atoa o Oketopa, e ala i le fa’avaeina o le Masina FA’alauiloa o Galuega mo Tagata e iai A’afiaga Tumau.”

I le 1973, e pei ona ta’ua i totonu o le Poloa’iga Fa’alaua’itele, sa faapea ona pasia ai se Tulafono o le Toe Fa’aleleia, “na fausiaina ai ni puipuiga taua, fa’asaga i faiga fa’ailoga tagata e fa’avae i luga o le tulaga o le le atoatoa ma fa’amaonia ai le mataupu fa’avae, e faapea, o tagata Amerika, e iai manaoga fa’apitoa, e tatau i le mamalu, fa’aaloalo, tutusa avanoa, ma le avanoa, e saili ai galuega ‘anoa ma le auai atoatoa i sosaiete.”

Ae i le Tulafono o le Toe Fa’afoisia o le Malosi (Rehabilitation Act) ma le Tulafono mo Tagata e iai a’afiaga tumau (Americans with Disabilities Act), “ua fa’amalosia ai avanoa mo le aofia ai, auai, tutoatasi, ma fa’aaloalogia o tagata, e iai a’afiaga tumau, o lo’o aofia ai ma nai o tatou tagata i Amerika Samoa.”

Ma na “talu mai lava i le 1988, ua auai le Teritori o Amerika Samoa,” i le faitauga o atunu’u ua mataituina o le masina fa’alauiloa mo Tagata e iai a’afiaga tumau, “e ala i gaioiga e fa’alauiloa ai le fa’asalalauga, e aofia ai ma le aloa’ia o sao taua a tagata, e iai a’afiaga tumau, e ala i tatou galuega, aiga, nu’u, faapea foi le tamaoaiga.”

Ma e pei ona ta’ua i totonu o le Poloaiga Fa’alaua’itele a le Kovana, “o se tasi nei o fa’amuamua a le Faigamalo, ia fa’alauiloa nofoaga faigaluega, e aofia ai tagata uma, ma e faigofie ona maua ai avanoa o nai tagata, e iai a’afiaga tumau, ma ia fa’atupuina si’osi’omaga fa’aosofia ai le agaga galue, ina ia saofaga ai tagata ta’ito’atasi, e auai, foafoa, fa’afouina ma manuia, e tusa lava po o le a le tulaga o iai lona a’afiaga tumau.”

Ua fa’ailoa mai ai foi, “e ui lava i le alualu i luma ua faia, o tagata ta’ito’atasi, e iai a’afiaga tumau, o lo’o feagai pea ma fa’alavelave i galuega, a’oa’oga, avanoa ma le auai atoatoa i le aufaigaluega, e aofia ai lu’itau e tula’i mai, i tulaga tau tamaoaiga, tupe, agafeso’ota’i, ma faalapotopotoga.”

O lo’o ua ta’ua foi i totonu o le Fa’aaliga Fa’alaua’itele, e faapea, “o le mea moni, e ui ina ua faia e Amerika Samoa ia ni la’asaga taua, i le amana’iaina o sao ma le gafatia o tagata, o lo’o iai a’afiaga tumau, ae o lo’o manaomia pea taumafaiga fa’aauau, e fo’ia ai le va fealoa’I, aganu’u, tamaoaiga, ma tulaga fa’aletino, e ono fa’atapula’aina ai avanoa mo i latou e maua ai galuega lelei, ma auai atoatoa ai i totonu o lo tatou nu’u ma fa’alapotopotoga.”

Ua fa’ailoa mai ai foi i totonu o le Poloa’iga Fa’alaua’itele, ia le tumau pea ona tu’uina atu o le lagolago ma le galulue faatasi, o lenei Faigamalo, i fa’alapotopotoga a le Malo, tagata faigaluega, aiga, tagata e tu’uina atu auaunaga, faapea ma le tu’ualalo a faalapotopotoga, i totonu o afio’aga ma nu’u, ma tagata ta’ito’atasi, o lo’o iai a’afiaga tumau, e fa’ailoa ma fo’ia ai fa’alavelave i galuega.”

Atoa ai ma le “fa’atapula’ia o avanoa tutusa, avanoa e fa’alauiloa ai le tuto’atasi, le mautu o le tulaga tau tamaoaiga, ma le fa’aleleia o le tulaga lelei atoatoa, o lo latou soifuaga.”