Ads by Google Ads by Google

POU TIUTE A LEOLEO


[ata: SN]

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

MOLIA SE TINA I LE FA’ALEAGAINA O LE FA’AMALAMA O SE PASI A SE AIGA

O le vaveao o Ianuari 18, 2026, na agai atu ai leoleo i le fale o se aiga i Sogi, ina ua o’o atu se vala’au i le Ofisa a Leoleo i Leone, e tusa ai ma le fa’aleagaina e se tina o le fa’amalama o se pasi a lona tuaoi.

E tusa ai ma fa’amaumauga a le faamasinoga, ina ua taunu’u leoleo i Sogi, na o latou va’aia se pasi o paka i luma o le fale a se aiga, ua ta’e le fa’amalama, e foliga mai na togi i se la’au tele.

Sa fa’ailoa atu e le tama o le aiga, i leoleo, na tupu le fa’alavelave, a’o momoe le latou aiga.  Ma na fa’ate’ia o ia i luga, ina ua ia lagona mai le pa’o atu fafo, ma ia savali mai ai i fafo e siaki, ma ia va’aia ai le fa’aleagaina o le pasi.

Sa fa’aleoina e le tamaloa ia lona popole tele, ma lona fa’afetai, e le’i alu atu le na molia, i totonu o le fale, a’o latou momoe.  Aua sa matala le faitoto’a pito i luma o le latou fale, i le taimi na tupu ai le faalavelave.

Na fa’asino foi e le aiga, i leoleo, ia le fale e nofo ai le tina na molia, lea e i tua ifo lava o le latou fale.  Ma sa ta’ua e le tamaloa o le aiga, e le o se taimi muamua lea ua tupu ai se fa’alavelave, i le va o le latou aiga ma le tina na molia.

Sa faamatala e le tamaloa, i seisi fa’alavelave ua tuanai, sa alu atu ai le tina na molia ma se aga’ese, ma fa’amata’u i latou.  Ma o lo’o iai se latou ripoti, ua mae’a ona faila i le ofisa a leoleo, e tusa ai ma lea faalavelave.

O le atalii o le tamaloa, e ana le pasi, ma sa ia ta’u atu i leoleo, na moe o ia i le taimi na tupu ai le faalavelave.  Na fa’ato’a te’i ifo i luga, ina ua taunu’u atu leoleo.  Ma e na te le’i mautino lelei le aofaiga o le tau o le fa’amalama, ua fa’aleagaina.

Ina o faataunu’u su’esu’ega a leoleo, i le nofoaga na tupu ai le faalavelave, sa o latou mauaina ai se la’au umi, na talitonu, sa fa’aaoga e fa’aleagaina ai le fa’amalama o le pasi.  

Sa agai atu leoleo i le fale o le tina na molia ma faatalanoaina o ia e leoleo, e tusa ai ma le fa’alavelave na tupu.

E tusa ai ma ripoti a leoleo, sa fa’amaonia e le tina na molia ia lona togiina o se la’au aga’i i le fanua a lona tuaoi.  Ona o le po lava lea, a’o ia fa’amalu i se paipa, i fafo, sa o atu ai nisi o ona tuaoi ma fa’asusulu atu ni moli uila ia te ia, a’o fa’amalu.  Sa ta’ua e le tina, e to’afa ni alii na iai i lona fanua, sa fa’asusulu atu moli uila a’o fa’amalu.

Na ta’ua e le tina na molia, i lona ita tele, sa ia vala’au atu ai i alii nei e to’afa, a le o ‘ese, o le a ia tau’aia i latou i ni ma’a ma tata’e a latou fa’amalama.  Sa fa’amaonia e le tina na a’afia, ia lona fa’aaogaina o ni ma’a ma le la’au umi, e tau’ai ai nei alii.

Sa molia le tina o Sasa Peni, i le moliaga o le Faaleagaina o Meatotino, i lona vaega e tolu – O se vaega ‘B’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e o’o atu i masina e ono, po o se sala tupe e le silia ma le $500; po o faasalaga uma e lua.

Na lokaina le tina, e aunoa ma se vaegatupe fa’atulagaina, e mafai ona tatalaina ai i tua, a’o fa’agasolo lona faamasinoga.

MOLIA SE TAMALOA I LE SAUAINA O LONA TO’ALUA I LUMA O LE LA FANAU

O le aso 12 o Ianuari, 2026, na sulufa’i atu ai se tina e 49 tausaga, i le Ofisa a Leoleo i Fagaitua, ona o le sauaina o ia e lona to’alua, talu ona toe fo’i mai i le teritori, ia Iuni 2025, i le atoa ai o le fitu tausaga, o nofo i atunu’u i fafo.

E to’afitu le fanau talavou ma fanau iti a le ulugalii.

[Ua le lomia suafa o le na molia ma i latou na a’afia, aua le puipuiga o le fanau.]

Na fa’ailoa atu e le tina na a’afia, i leoleo, o le ulua’i vaiaso na toe fo’i mai ai lona to’alua (le na molia), sa filemu lava mea uma.  Ae peitai, i le vaiaso lona lua o lona taunu’u mai sa ta’ua ai e le tina na a’afia, le tu’i o lona muaulu e lona to’alua, ma misi ai lona mata taumatau.

Ma e lua vaiaso na le faigaluega ai le tina na a’afia, ona o le leaga o lona mata.  Sa faamatala foi e le tina na a’afia, ia lona pu’eina o ata o lona mata, ae na maua e lona to’alua lana telefoni ma tapeina ia ata.

Sa fa’ailoa atu foi e le tina na a’afia, i leoleo, e na’o ia e faigaluega i totonu o le latou aiga.

Na ta’ua foi i ripoti a leoleo, ia le faamatalaina e le tina na a’afia, ia le tele o taimi e otegia ai o ia, e lona to’alua (le na molia), i luma o le la fanau.  O le tele o taimi e palauvale atu ai lona to’alua, ma le faia o ni faamatalaga mataga.

Sa ta’ua e le tina na a’afia, na mafua amioga a lona toalua, ona o le fu a ma lona masalosalo.  O le tele o taimi e fesiligia ai o ia (tina na a’afia) po o ai lea e momoliina atu o ia pe a manava mai galuega, ma tu’ua’ia foi le tina na a’afia i le faia o ni amioga mataga ma ave pasi.

O le taeao o Ianuari 12, 2026, ae e le’i o’o atu le tina i le ofisa a leoleo, e faila lana ripoti, sa faatali pasi ai le tina i le fale faatali pasi, i tafatafa o le faletalimalo a le Afioga Satele, i Alao, ae alu atu lona to’alua ma amata ona tuliloa o ia i tafatafa o le auala.  Na feosofi atu le la fanau teine e to’alua ma taofi le la misa.

E tusa foi i fa’amaumauga a le faamasinoga, ina ua toe fo’i atu le aiga i le latou fale, sa fa’aaogaina e le na molia, ia se salu fale e sasa ai le tina na a’afia, ma tau’ai o ia i ni se’evae ta’alo.  E le gata i lea, sa taumafai le na molia, e taofi le tina na a’afia, mai le toe alu e faigaluega ma fai atu i le tina, o le a tipoti o ia i Samoa.

Sa faamatalaina foi e le tina na a’afia, o le aso Kerisimasi, na misa ai lona to’alua ma lana tama tama matua, o se atalii fai a le na molia – ma fa’atonuina o ia e alu ‘ese ma le fale.  Ma na ia fa’ailoa atu foi i leoleo, sa ia taumafai lava e tausi le filemu i totonu o le latou aiga, e o’o lava i lona fa’afeiloai atu ma le fiafia ma le alofa, i lona toalua (le na molia) pe a manava atu, ae fa’afetaui mai lava o ia (tina na a’afia) i tu’ua’iga ma fa’amatalaga e le lelei i le faalogo.

O seisi foi misa na mafua ona o saogalemu a le fanau.  E pei ona sa faamatalaina e le tina na a’afia, ina ua o’o i vaitaimi o lafoga, sa mana’o lona to’alua (le na molia) e tu’u atu saogalemu a le la fanau, e faila ai lafoga ai lona uso.  Ae sa musu le tina na a’afia, ona sa ta’ua e le tina na a’afia, sa fa’aaoga ia saogalemu a le la fanau, e faila ai lafoga a le uso a lona to’alua (le na molia) i le tausaga ua tuanai, ae leai se tupe na maua mai ai.

Sa ta’ua e le tina na a’afia, ai le ita o lona to’alua (le na molia) ma tuli ‘ese o ia mai le latou aiga, ma alu ai le tina na a’afia, i le nofo i le fale o sona aiga.

Na fa’atalanoa e leoleo ia le tama teine a le ulugalii, e 19 tausaga ma sa ia faamaonia ia le fa’ao’olima o lona tama (le na molia) i lona tina (le na a’afia), i le lua o vaiaso talu na toe fo’i mai atunu’u i fafo.  Na faamatala e le teine ia lona lagonaina o le tagi a lona tina ma ia iloa ai, le tu’i o ia (tina) e lona tama.  Ae ina ua fesiligia e le teine lona tama, sa tali mai le na molia, o a la ta’aloga sa fai.

Sa faamatalaina foi e le teineititi, ia lona molimauina o le palauvale o lona tama i lona tina ma le tau’aia o lona tina i meatotino, na aofia ai ma se se’evae ta’alo.

I le fa’atalanoaga a leoleo ma leisi tama teine a le ulugalii, e 15 tausaga le matua, sa ia fa’amaonia ai le molimau a lona uso matua, ma ia ta’ua lona va’ai tino, o tu’i e lona tama ia lona tina, i le mata ma leaga ai le mata o lona tina, ma le faigaluega ai i le vaiaso atoa.

Sa fa’aleoina foi e teineiti e to’alua ia o la popolega, i le tupu so’o o sauaga i totonu o le latou fale.

O se taimi mulimuli ane, sa fa’atalanoaina ai e leoleo, ia le na molia, ma na ia faamaonia ia ripoti a lona to’alua (le tina na a’afia), o le o’o o lona lima i lona to’alua, o le tuli o ia i luga o le auala, sasaina o ia i le salu fale ma le togiina o ia i se’evae ta’alo.

Ina ua fesiligia le na molia, e tusa ai ma le tu’i muamua lea na leaga ai le mata o le tina, sa tali le na molia, o a la ta’aloga na fai.  Ae na ia fa’amaonia ia lona palauvale ma lona lafoina o ni faamatalaga mataga i le tina na a’afia.

Ona sa tupu nei tulaga uma, o iai le fanau, sa fa’afeso’ota’ia ai e leoleo ia le Ofisa a le malo e gafa ma le puipuiga o fanau iti/talavou (Social Services), ma ina ua mae’a ona o latou soalaupuleina le mataupu ma leoleo, sa faia ai loa se faaiuga, e ave le tina ma le fanau, i se fale e nofo puipuia ai i latou, i lalo o le va’ava’aiga a le malo.

E le gata i lea, sa talosagaina ai foi e leoleo ia se fa’atonuga a le faamasinoga, e mafai ona puipuia ai le tina na a’afia ma lana fanau, mai i le na molia.

Na molia le tama o le aiga, i moliaga, na aofia ai:

Faitauga 1 & 3 – Fa’ao’olima i lona tulaga e tolu (sauaga i totonu o le aiga) – O se vaega ‘A’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e o’o atu i le tausaga atoa, po o se sala tupe, e $1,000; po o faasalaga uma e lua.

Faitauga 2 & 4 – Faatupu Vevesi i nofoaga tuma’oti (sauaga i totonu o le aiga) – O se vaega ‘C’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e o’o atu i aso e 15, po o se sala tupe, e le silia ma le $300; po o faasalaga uma e lua.

Na lokaina le na molia, e aunoa ma se vaegatupe faatulagaina, e mafai ona tatalaina ai i tua, a’o faagasolo lona faamasinoga.