Haleck: So o se pagota ulufale toese tatau lava ona siaki

E talitonu le afioga i le ali’i Komesina o Leoleo ia William E. Haleck, so o se pagota lava e aofia ai ma tagata o aiga e ulufale atu i totonu o le lotoa o le toese i Tafuna, e matua tatau lava i leoleo o le falepuipui ona siaki i latou uma nei, ina ia mautinoa latou te le feaveaia ni mea e le tatau ona fa’aulufale atu i totonu o le toese.

 

“E o o lava i pagota o lo o tatala i tua e faigaluega ma toe fo’i atu i le falepuipui, e tatau lava ona siaki uma i latou nei,” o se saunoaga lea a Haleck i se fa’atalatalanoaga ma le Samoa News i le taeao ananafi, ina ua fesiligia i sona finagalo e tusa ai o le saunoaga a le Fa’amasino Sili lea na tu’uina mai i le vaiaso na te’a nei, e fa’atatau i se fa’afitauli o lo o maitauina i le falepuipui i Tafuna, i le i ai lea o taimi e ulufafo ma ulufale ai pagota e aunoa ma le su’eina o i latou e leoleo.

 

Na taua e le afioga i le fa’amasino sili ia Michael Kruse i le taimi na lau ai le fa’asalaga a se ali’i pagota i le vaiaso na te’a nei e fa’apea, o se tasi o fa’afitauli ua maitauina e le Ofisa Nofova’ava’aia a le fa’amasinoga, e i ai pagota e toe fo’i atu i totonu o le falepuipui, e le siakia e leoleo o le toese i latou i mea o lo o latou auina atu i totonu.

 

Saunoa Kruse e faapea, e fiamalamalama le fa’amasinoga i ta’iala ma faiga fa’avae o lo o lima ta’ita’ina ai le fa’atinoina o galuega a le toese, aemaise lava i le siakiina o pagota  ma tagata e ulufale ma ulufale atu i totonu.

 

Ae ina ua fesiligia e le Samoa News le susuga Haleck i sona finagalo e tusa ai o lea mataupu, na saunoa ai Haleck e fa’apea, e le tatau ona tupu se mea fa’apea i le toese o ni pagota e ulufafo ma toe ulufale e aunoa ma le siakiina o i latou e leoleo.

 

“So o se pagota e ulufafo ma le toese ae toe fo’i atu i totonu, e le tatau ona tuu fauina i latou e leoleo o le toese, ae tatau lava ona matua sailia o latou tino faapea ai ato ina ia mautinoa latou te le o feaveaia ni mea e le tatau ona fa’aulufale i totonu o le falepuipui, e o o lava fo’i i aiga o pagota e o atu i asiga i faaiuga o vaiaso, e tatau ona matua sailia uma i latou”, o le saunoaga lea a Haleck.

 

O le fa’afitauli o lo o maitauina pea i vaega eseese o le matagaluega o leoleo e pei ona saunoa Haleck, “o tagata faigaluega e le o fa’atinoina a latou tiute i le tulaga tonu ma le sa’o e tatau ona i ai, ona afua mai ai loa lea iina ona tutupu fa’afitauli e a’afia ai le matagaluega atoa”.

 

“O ni isi o fa’afitauli e tutupu pe afai e fa’atamala le leoleo o le falepuipui o le sola ese o le pagota, ae mafua ona sola le pagota o le le faia o tiute o le leoleo, e fa’apena fo’i i ni mea e ave fa’anana e pagota i totonu o le toese, e mafua ona sao i totonu ina ua le faia le tiute o le leoleo e ala i le su’eina lea o le tino o le pagota”, o le isi lea saunoaga a Haleck.

 

Saunoa le ali’i komesina e faapea, e le tasi se fa’afitauli ua logoina ai o ia i amioga ma fa’aletonu o lo o tutupu i isi vaega o le matagaluega, ma o lo o fa’agasolo i ai suesuega i le taimi nei.

 

O ni isi o ia suesuega e pei ona saunoa Haleck, e aofia ai le suesuega fa’asaga i le mataupu e uiga i le pagota lea ua ave i Manu’a e tuli ai lona fa’asalaga fa’afalepuipui, ona o tu’uaiga sa fasi o ia e leoleo ma pagota i le toese.

 

“Matou te fia iloa pe moni nei tu’uaiga ae po o ai foi e sese i lenei mataupu, o le mafua’aga lena ua ave ai le tama pagota i Manu’a, ina ia mautinoa lona tulaga saogalemu”, o le saunoaga lea a Haleck.

 

Na fesiligia Haleck pe le o i ai sana fuafuaga e fau se isi falepuipui i Manu’a, ina ia mafai ai ona fesoasoani i taimi faapenei pe a tutupu mai ni fa’afitauli, ae na tali le alii komesina, “e leai se mea e manaomia ai fua se isi falepuipui i Manu’a, o lea ua toeitiiti mae’a fuafuaga mo le fausiaina o le falepuipui fou i Tafuna, ona mafai ai loa lea ona tali manaoga uma o lo o tula’i mai”.

 

E le o toe umi se taimi ae amata aloaia loa galuega mo le fausiaina o le falepuipui fou, e pei ona faamaonia mai e Haleck i le Samoa News. O ni isi o vaega o le falepuipui fou e aofia ai potu e taofia ai se pagota mo lona lava saogalemu.

 

O le asiasiga a le alii kovana ia Lolo Matalasi Moliga i totonu o sela o lo o taofia ai pagota i le masina o Tesema 2013, na toe fa’amalosia ai loa e le alii kovana le fuafuaga mo le fausiaina o le falepuipui fou, ina ia foia ai le tele o faafitauli o lo o feagai ma le toese mai le tele o tausaga, e pei o le faigofie lea ona sosola pagota i tua, atoa ai ma le faigofie ona fa’aulufale atu ni isi o mea e le fa’atagaina i totonu o le toese.

 

Feso’ota’i mai i le tusitala ia ausage@samoanews.com