Ave fa’amuamua i aoga ma atina’e ae le o le sii o totogi
... o ta’ita’i
E ui e le o se finagalo o le kovana ma le lutena kovana lea na mafua ai se tulafono taufaaofi ua i luma o le Fono Faitulafono, e faia ai se siitaga i o la totogi, peita’i na taua e ni isi o le atunu’u na valaau mai i le Samoa News i le vaiaso nei, e tatau i le alii kovana ona ia aloaia le talosaga lea sa tuuina atu e le Peresetene o le Asosi o Faiaoga a Amerika Samoa, ina ia ave le fa’amuamua i le fa’aleleia o aoga ma atina’e i le atunu’u, ae taofi le faia o si’itaga i totogi e pei ona fuafuaina.
“O le agaga autu o le faigamalo a Lolo ma Lemanu, ia ave le la fa’amuamua i tagata atoa ai ma le atina’eina o le atunu’u, ma ou te tatalo ia tausisi pea le faigamalo i le latou manulauti lea, ae aua ne’i taliaina le tulafono lea ua faaulu e le Fono Faitulafono e sii ai totogi o le kovana ma le lutena kovana, ae ave muamua le avanoa e faaleleia ai aoga ma sii totogi o faiaoga o lo o aoaoina fanau o le lumana’i o Amerika Samoa”, o le saunoaga lea a le susuga ia Apelu Fiaigoa Mauga, o se tasi o tamali’i ua malolo litaea mai le malo.
Saunoa le susuga ia Filemu Amituana’i, o se tama faipisinisi i le atunuu, e faapea, e le tatau i le Fono ona latou faia ni tulafono e aafia ai le atunuu i le itu tau tupe, ae tatau ona silasila toto’a i auala e fa’aleleia ai tulaga o aoga, atina’e faapea ai le falema’i o lo o tua i ai le atunuu.
O le ogatotonu o le masina lenei o Setema na tuuina atu ai e le Peresetene o le Asosi o Faiaoga a Amerika Samoa, o ia fo’i lea o le Puleaoga mo le Aoga Maualuga a Leone, susuga Ben Te’o sana tusi i le alii kovana ia Lolo Matalasi Moliga, fa’apea ai Ta’ita’i o le Fono Faitulafono, e talosagaina ai se fesoasoani mo le fa’aleleia o aoga a le fanau i le atunuu.
O le tusi a Te’o i ta’ita’i o le atunu’u, e le gata o lo o taua ai siitaga a le kovana ma le lutena kovana, ae o lo o taua ai fo’i siitaga mo senatoa, faipule faapea ai fa’atonusili i matagaluega ma ofisa tumaoti a le malo.
Na taua e Te’o i lana tusi e fa’apea, “e tele naua le fa’aletonu i le si’i o totogi o le kovana, senatoa, faipule ma faatonusili, ae o lo o fia ola le to’atele o le atunu’u.
“O fea o i ai le fa’amuamua o tagata nuu o le atunuu faapea ai ma fanau aoga?”, o se vaega lea o le tusi a Te’o.
“O lea ua talanoaina le sii o totogi o lau afioga i le kovana sili ma le lutena kovana, sii atu ai ma totogi o le fono faitulafono aemaise ai o faatonusili, a’o sina fasi tupe fo’i e foia ai fa’aletonu i ni isi o mea o lo o tutupu i le atunuu atoa ai ma le lumana’i o aoga a le fanau”, o se vaega lea o le tusi a Te’o.
O le tulafono taufaaofi lea ua i luma o le Fono Faitulafono e sii ai totogi o le kovana ma le lutena kovana, mai le $85,000 ma le $75,000 o lo o i ai i le $125,000 ma le $100,000 e pei ona fuafuaina, e le o se tulafono taufaaofi na afua mai i le kovana ma le faigamalo, ae o le tulafono lava na afua atu i le maota o sui.
Saunoa le peresetene o le Senate ia Gaoteote Palaie Tofau i le aso Faraile na te’a nei ina ua talanoaina e le maota suiga o le paketi, e talitonu lona taofi e le o finagalo le kovana ma le lutena kovana e sii o la totogi, peita’i o le tiute lea o le Fono Faitulafono e tatau ona fai, ona ua maitauina le sii maualuga o totogi a ni isi o tagata faigaluega a le malo i totogi a ta’ita’i o le atunu’u.
Saunoa fo’i le afiuoga i le Matua ia Pulu Ae Ae Jr e fa’apea, e mafua ona ia lagolagoina le sii o totogi o le kovana ma le lutena kovana, ona ua i ai tagata faigaluega a le malo ua maualuga atu o latou totogi nai lo totogi o ta’ita’i o le atunu’u, ae ua tatau fo’i ona fa’amalosia se tulafono e fa’asa ai ona toe sili atu se totogi o se isi lava tagata i totogi o ta’ita’i o le atunu’u.
Ae na taua e le susuga a Fa’amanatu Fanene, o se tagata faigaluega a le malo ua silia i le 20 tausaga o tautua i lana galuega o lo o galue ai i le taimi nei, e tasi lava le mafua’aga ua manatu ai le Fono Faitulafono e sii le totogi o le kovana ma le lutena kovana, ina ia faa faigofie ai ona fa’aofi atu ai ma le latou siitaga o alauni e ta’i $10,000.
Ae o manaoga na fa’ailoa e Te’o i ta’ita’i o le atunu’u e tatau ona ave i ai le fa’amuamua, e le o lava faiaoga e aoaoina fanau aoga i totonu o potu aoga i le taimi nei; e le o lava pasi aoga e la’u ai fanau aoga; ua leai fo’i ni ave pasi aoga ona ua fai lava si maualalo o totogi o ave pasi.
E le o i ai se vaega tupe e faa faigaluega ai ni leoleopo e vaaia tamaiti aoga ma le misa soo, le lava foi kesi ma nofoa e nonofo ai fanau aoga i aoga tulaga muamua, e leai fo’i ni pasi aoga e agava’a mo fanau aoga i le ECE.
I tulaga o moli ma le eletise i totonu o le aoga maualuga a Leone e pei ona taua e Te’o, e na o le tasi lava le laina o lo o ola ai moli i totonu o le aoga, a pe le laina lea e tasi ona pe atoa lava lea o moli i le aoga.
E o o mai lava i le taimi nei e lei faia se faaiuga a le maota o sui i le pili e sii ai totogi o le kovana ma le lutena kovana.
