GAOTEOTE: E le tete’e le Fono, ae mana’omia lo matou malamalama
Na fa’amalamalama e le Peresetene o le Senate i le latou feiloaiga lona lua ma le Komiti o le Atina’e a Amerika Samoa i le taeao ananafi, e le tete’e le Fono Faitulafono i le pili na aumai e le faigamalo e fa’atatau i le fa’amatu’u mai o pone e fesoasoani ai i le atina’e o le atunu’u, pau le itu sa naunau i ai le Fono, sa fia malamalama atili i le uiga o le tulafono.
O le feiloaiga lona lua lea ona o le tau fa’amaninoina o nai vaega laiti o lo o atugalu i ai afioga i senatoa, i le pili e fa’amatu’u atu ai tulaga o pone e fesoasoani ai i le tamaoaiga o le atunuu, ona o se vaega o le tulafono o lo o atugalu i ai senatoa, i le aveese lea o le malosi mai le fono latou te iloiloina ai tulaga o tupe o pone e faaaoga i le atunuu.
Na faamanino e le sui o le Komiti o le Atina’e ia Iulogologo J. Pereira i luma o le maota maualuga e fa’apea, tusa lava pe o le a le gagana o le tulafono e pei ona atugalu i ai le fono i le faatagaina o tupe o pone e fa’aaoga, e le mafai ona suia ai le Fa’avae a Amerika Samoa ua mae’a ona ta mau, e le mafai e le faigamalo ona fa’aaoga so o se vaega tupe sei vagana ua pasia atu e le Fono.
Na fa’ailoa e Gaoteote Palaie Tofau i le komiti o le Tamaoaiga e fa’apea, e leai se isi o le Fono e tete’e i taumafaiga a le faigamalo e fa’aleleia le tamaoaiga, pau le lagona o lo o i ai, ia fa’amalamalama tulaga uma o le mataupu i le afioga i senatoa ma faipule.
“E leai lava se senatoa ma se faipule e le naunau e fia fai ni atina’e ma ni galuega lelei mo le atunu’u, e o o lava fo’i ia te a’u, ou te fia vaai ua fai ni galuega lelei mo le atunuu ao o’u ola pea, pau lo matou faanaunauga o lo o i ai, ia fa’amalamalama lelei mai le tulafono ina ia matou iloa ai po o fea tonu e tu ai le fono i le mataupu e faatatau i pone nei”, o le saunoaga lea a Gaoteote.
Na faamalamalama e le Loia Sili ia Talauega Eleasalo Ale e fa’apea, talu ai le tulaga taua o le fia vave faaaoga o tupe mo pone, ua manatu ai le faigamalo i lalo o le tulafono lea ua i luma o le fono, ia tuu le avanoa ma le malosi i le Komiti o le Tamaoaiga latou te faia ai faaiuga i le taimi e faamatuu mai ai tupe o pone, ina nei avea ma auala e fa’alavelave ai le maua mai o tupe o pone, ona o le tau toe o mai o le komiti i le Fono e fa’amaonia atu ai le faaaogaina o nei tupe.
Na faamanino foi e le Loia Sili e fa’apea, o le mataupu i pone e pei ona talanoaina ai, o le a mafai ai e tagata o lo o inivesi a latou tupe i maketi tetele i fafo ona faatau pone a Amerika Samoa, e aunoa ma le tau faalotolotolua pe talia e le fono faitulafono le faaaogaina o tupe.
Na faafetaia e Laolagi Fonoti Savali Vaeao le komiti o le atina’e, i le fa’amaninoina o le mataupu e faatatau i le tulafono ma pone, lea fo’i ua manino ai afioga i senatoa, ona o ia le isi sui lea ua tuuaiga fai mai ua ia tete’e i le tulafono, ae na mafua ona ia lagaina mataupu nei, o lona fia malamalama i le tulaga tonu o le fono i lalo o le tulafono o pone.
O le taeao ananafi na pasia ai e le senate i le faitauina fa’alua le pili a le maota o sui e fa’atatau i pone, ma ua faamoemoe o le taeao nei e faitau tolu ai lea tulafono e aunoa ma ni suiga.
