Talosaga Lolo i le kapeneta e onosa’i i uiga o le Fono
Ua fautuaina e le afioga i le alii kovana sili sui o lana kapeneta i le vaiaso na te’a nei, aemaise lava i Fa’atonusili o lo o autova’a atu ma molimau i luma o le Fono Faitulafono, ina ia onosa’i pea i uiga fa’aalia o le fono i so o se taimi latou te fetufaa’i ai i le tele o mataupu, pau le agaga taua ia taunu’u mea o lo o mana’omia e le faigamalo.
Na taua e Lolo Matalasi Moliga i luma o le kapeneta e fa’apea, o le mea lea ua la maitauina ma le Lutena Kovana i le alu atu lea ua alu atu ai le Fono Faitulafono, ua toeititi lava ave uma e le Fono taimi faigaluega o fa’atonusili e molimau ai i ni tulafono o lo o mana’omia ai se fa’amaninoga mai le faigamalo.
Saunoa le ali’i kovana e fa’apea, o lo o taoto lelei lava ta’iala ma tulafono e lima ta’ita’iina ai galuega fa’atino a le fono ma le faigamalo, aemaise lava pe afai e mana’omia e le Fono ni faatonusili e molimau mo se tulafono taufa’aofi, e tatau ona tu’u atu le tusi valaau mo le fa’atonusili o le a molimau i totonu o le 72 itula, ina ia lava tapena ai le fa’atonusili i mataupu o le a fesiligia ai o ia e le fono.
“O le mea lea ua ou maitauina i le Fono, o le iloiloga e fai taeao ae fa’atoa aumau nei le tusi valaau i le fa’atonu e o o atu e molimau, e o o fo’i i ripoti o lo o fa’atalosaga mai e avatu, e le mafai ona tapena i totonu o se lua pe tolu itula, e i ai la ma le tusi sa aumai i le maota o sui mo ripoti e fa’ao’o atu, ou te vaavaai atu, o ituaiga ripoti ia e talosaga mai ai, se’iloga e tausaga atoa e tapena ai fa’atoa mae’a”, o le saunoaga lea a Lolo.
“E ui lava la i tulaga e pei ona ou fa’ailoa atu, ae o le ma fautuaga ma Lemanu, onosa’i pea e o e fa’ataunu’u le finagalo o le fono pe a valaau mai, ua outou masani i so o se vaega o a outou galuega e fesiligia ai outou, e leai fo’i ni vaega o taumafai le faigamalo e nana, pau lo ma agaga, ia fa’ailoa i ai tulaga o a outou galuega o lo o galulue ai, ina ia silafia fo’i e le fono”, o le saunoaga lea a le ali’i kovana.
Sa fautuaina fo’i e le alii kovana afioga i fa’atonusili, ina ia tautuana le va fealoa’i ma le fono i so o se taimi e molimau ai.
“O isi fo’i taimi ma te fa’alogo atu ai, ua latou toe fa’aaoga a outou molimau e toe liliu ma toe fa’aaoga ai ia te outou, o le ma fautuaga, ia onosa’i pea ma tali malie i ai, e le o latou fo’i o nisi, pau le agaga taua, ia taunu’u mea o lo o tatou manana’o i ai”, o le isi lea saunoaga a le ali’i kovana.
Sa taua fo’i e le alii kovana ni isi o feso’otaiga lea ua tu’uina atu e le fono i le faigamalo, ua foliga mai o le a se’e atu i le isi la’asaga le malosi o ia feso’otaiga, ae o lo o taoto lava ta’iala ma tulafono e fa’atautaia ai galuega i le va o vaega tumaoti ia e lua a le malo.
O le vaiaso na te’a nei na fa’afofogaina ai i totonu o maota e lua, lagona e pei ona fa’aalia e le alii kovana i lana kapeneta, e pei ona saunoa i ai le peresetene o le Senate i luma o le maota maualuga, ma le afioga i le ali’i faipule ia Faimealelei Anthony Fu’e Allen i luma o le maota o sui, i le manatu mama lea o le Fono i taimi o fa’atonusili o loo o atu ai e molimau i pili a le fono.
O le mataupu i luma o le senate na alia’e mai ina ua tula’i le afioga i le ali’i senatoa ia Alo Fa’auuga ma faaleo lona le fiafia i le afioga ia LeAtualevao Asifoa, o le ta’ita’ifono o le Komiti o Faatoaga, i le taimi o se iloiloga sa faia ma sui o le Ofisa o Fa’atoaga, i le faatapula’a lea e le ta’ita’i komiti o le umi e fai ai fesili a senatoa i le na o le ta’i 2 minute.
Saunoa Gaoteote Palaie Tofau i luma o le senate e fa’apea, e le o se tulaga matagofie o lo o ia maitauina i le tele o taimi e fai ai iloiloga a komiti o le maota, o le iloiloga fa’atoa amata ae fa’atula’i e le isi senatoa le mau e fa’aagafua ai le molimau, a’o lea ua tia’i uma galuega a le fa’atonusili ona o le manatu e oo atu i le fono e fa’amalamalama mataupu o lo o tu’u fesili ai afioga i senatoa.
Saunoa Gaoteote e fa’apea, e le nofo lelei i lona manatu lea ituaiga faiga, o le tele o le mau fesili ma fa’asea a senatoa, ae a oo atu le molimau e na o le 5 minute o le iloiloga e fa’atu le mau e fa’aagafua le molimau.
“E fa’afefea la ona tali fesili ma fa’asea o lo o outou fesili mai ai, e le maua ia te a’u le tali o fesili ma fa’asea, e maua i le fa’atonusili lea ua sau e molimau, o le mafua’aga lena ou te talosaga atu ai, fa’aaoga tatau taimi o a tatou molimau o lo o malaga mai ai,” o le saunoaga lea a Gaoteote, lea fo’i na laina tutusa ma le saunoaga a le ali’i faipule ia Faimealelei i le vaiaso na te’a nei, i se iloiloga sa faia ai a le maota o sui.
Saunoa le ali’i faipule mai Aua e fa’apea, e le talafeagai le fa’atoa amata o se iloiloga ae fa’atula’i e se faipule se mau e fa’aagafua ai le molimau, ina ua uma ona fai fesili a le faipule mo lona itumalo.
Na talosagaina e Faimealelei afioga i faipule ina ia manatu alofa fo’i i le taimi o le fa’atonusili lea ua fa’aalu e malaga mai ai e molimau, ae ta’atia ana galuega lelei sa tatua ona fai mo le atunu’u.
