Tele aiga ma pisinisi faamanuiaina polokalame Faletupe o Atina’e
E to’atele aiga ma pisinisi i le atunu’u ua fa’amanuiaina i latou i polokalame eseese o lo o ofo mai e le Faletupe o Atina’e a Amerika Samoa (DBAS), e ala i nonogatupe e fesoasoani ai i le fausiaina o maota ma laoa mo aiga, atoa ai ma le fa’afouina o atina’e i pisinisi.
I se folasaga na tuuina atu e le Peresetene o le Faletupe o Atina’e i luma o le fonotaga a le Kapeneta i le taeao ananafi, na taua ai e Ruth Matagi-Fa’atili le tele o aiga ma pisinisi ua mae’a ona tu’u atu i ai e le Faletupe nonogatupe, ae o lo o fa’aauau pea ona fa’agasolo talosaga mo isi aiga ma pisinisi i le taimi nei.
“E to’a 44 aiga ua mae’a ona talia a latou talosaga mo ni nonogatupe e fausia ai maota ma laoa, ma ua mae’a ona fa’amatu’u atu i ai e le Faletupe le aofaiga e $1.4 miliona, ae mo pisinisi tua, e 10 tusi talosaga mo ni nonogatupe ua mae’a ona talia, mo le toe fa’afouina o pisinisi, lea ua fa’amatu’u atu i ai le aofaiga e $527,000,” o le saunoaga lea a Matagi-Fa’atili.
I le tu’u fa’atasiga o le vaega muamua o le polokalame a le Faletupe, e tusa ma le $2.1 miliona le vaega tupe lea ua mae’a ona nono atu mo aiga ma pisinisi e to’a 54 ua talia a latou talosaga.
E ese mai i aiga ma pisinisi ua talia a latou talosaga, ae na taua fo’i e Matagi-Fa’atili le isi fo’i polokalame o lo o galulue va’ava’alua ai le Faletupe ma le Matagaluega o Fefa’atauaiga ma Alamanuia (DOC), lea fo’i e agava’a ai isi aiga ma pisinisi mo ni nonogatupe e fausia ai maota ma laoa fou, toe fesoasoani ai fo’i i le atina’eina o pisinisi.
Na taua e le tama’ita’i peresetene e fa’apea, o le polokalame lea o lo o latou galulue fa’atasi ai ma le DOC i le taimi nei, ua mafai ai ona fa’amatu’u atu e le DOC le vaega tupe e $480,000, e fesoasoani ai mo le atina’eina ma le fa’aleleia o pisinisi, ae o le isi polokalame lea o lo o fa’atautaia mai i lalo o le Ofisa o le ali’i Kovana, ua fa’amatu’u mai ai le vaega tupe e $677,000 e fesoasoai ai i le fausiaina o maota ma laoa fou mo aiga.
“O lo o i ai pea le avanoa mo le atunu’u e tusi talosaga mai ai i ni nonogatupe, e fesoasoani ai i le atina’eina o latou aiga, atoa ai ma pisinisi e mana’omia se vaega tupe e fa’aleleia atili ai a latou pisinisi, pau le talosaga, ia lava pea le onosa’i pe afai e tuai ona fa’agasolo lau talosaga, ona e mana’omia e le Faletupe le iloilo lelei o vaega uma e moomia ina ia mautinoa e fa’amalieina uma tuutuuga mo le fa’aaogaina o nei vaega tupe,” o le saunoaga lea a le tama’ita’i peresetene.
Sa ia saunoa atili, soo se taimi e tusi talosaga atu ai le mamalu o le atunuu faapea pisinisi, e ave ai lava le latou fa’amuamua, ona o i latou ia o lo o fa’alagolago i ai tupe maua a le Faletupe.
Na fa’afetaia e le afioga i le ali’i kovana ia Lolo Matalasi Moliga polokalame fa’ataoto a le Faletupe mo le atunu’u, aemaise lava i le atina’eina o aiga faapea pisinisi.
“O le agaga atoa o le malo e pei ona fa’atula’i ai polokalame eseese faapenei, ia mafai ona maua e le atunu’u polokalame eseese e fesoasoani ai i le atina’eina o latou aiga faapea pisinisi, e faapena fo’i i le faigamalo ma lana tautua, e tatau lava ona fa’amuamua le atunuu i soo se taimi, aua o le atunu’u, o le i’oimata lea o le tautua a le malo,” o le saunoaga lea a le ali’i kovana.
Na fa’ailoa e Lolo i lana kapeneta e fa’apea, e le mafai ona atina’e aiga ma pisinisi pe afai e le tula’i le malo e fa’atino lana fatuaiga tausi, o le ofoina atu lea o alagatupe e mafai ai ona maua e aiga ma pisinisi avanoa e nono ai tupe ma fesoasoani ai ia i latou.
“E le tele ni tupe a le malo, e le o tulaga lelei fo’i le tamaoaiga o le atunu’u i le taimi nei, ae tusa lava pe faaletonu le tamaoaiga ma le tala o le tupe malo, o le tatou matafaioi o le saili lea o vaega tupe e tali ai manaoga a le atunuu ma le malo i so o se atina’e, ou te iloa e to’atele i latou o lo o fa’asea i ni isi o fuafuaga ma taumafaiga a le malo, ae ou te fautua atu, galulue pea mo le manuia o le atunu’u,” o le fa’amalosiau lea a le ali’i kovana i lana kapeneta.
Na taua e Lolo e fa’apea, sa maua le avanoa e fa’asoa ai ma ni isi o le atunu’u e tusa ai o poloakalame a le Faletupe, ma latou fa’aalia ai le agaga fa’afetai ina ua latou maua nei vaega tupe e fesoasoani ai i le atina’eina o latou aiga ma pisinisi.
“Afai e manuia ma ola fiafia le atunu’u, e manuia fo’i taumafaiga a le malo mo le lumana’i,” o le saunoaga fa’ai’u lea a le ali’i kovana.
