Vevela felafolafoaiga Senate i le iugafono sui ai Fa’avae
Na tau fai si vevela laititi o felafolafoaiga a le maota maualuga a le Senate i le taeao ananafi, ina ua talanoaina le i’ugafono so’ofa’atasi na fa’aulu e le afioga i le ali’i Senatoa ia Galea’i M. Tu’ufuli e talosagaina ai suiga o le Fa’avae o Amerika Samoa, e ala i le toe fa’aopoopo lea o isi nofoa e lua mo le itumalo o Manu’a i le Maota Maualuga.
Ae ui lava i le tulaga vevela sa i ai le fefa’aaliaina o le fa’autautaga ma le tofa saili i afioga i Senatoa mai itumalo ta’itasi o le Fale Sefulu ma le Manu’atele, o upu lava ua masani ai le atunu’u, e tetele lava i pisaga ae tua i nu’u lelei, aua le fa’aiuga o le tofa saili a le maota, na tasi ai le fa’afitiga o aleaga ina ia faia suiga i le i’ugafono soofa’atasi, e fa’aopoopo i ai ma sui ta’itasi mo le itumalo o Ituau ma Tuala-uta i le Senate e pei ona pasia ai i le Fono o le Fa’avae i le 2010, ae taoto pea sui fa’aopoopo mo le maota o sui sei i ai se isi taimi ona toe iloilo lea o ni suiga e fai i ai.
O le tulaga fa’afitifiti sa i ai le tau sailiina o le fa’autautaga i le mamalu o le komiti, na afua mai ina ua talosagaina e le afioga i le ali’i Senatoa ia Soliai T. Fuimaono suiga o le i’ugafono soofa’atasi, ina ia tu’u i ai ma sui ta’ilua o le itumalo o Ituau ma Tualauta e pei ona pasia i le Fono o le Fa’avae, ae na saunoa Galea’i e fa’apea, afai e finagalo Ituau e fa’aopoopo ni o latou sui i le senate, ona fa’aulu fo’i lea o se latou i’ugafono soofa’atasi.
“Matou te le o talosaga ina ia fa’aopoopo ni sui fou o Manu’a, pau la matou talosaga, ia toe fa’afo’i sui e 2 a Manu’a sa i ai i le ulua’i taimi muamua, ao lei faia le faaiuga ina ia aveese sui ia e to’alua ae lava na o sui e tolu i le maota maualuga”, o le saunoaga lea a Galea’i na vave ai ona fa’auilavea Soliai ma ia taua lona le lagolagoina o le mana’o o Manu’a.
Na fa’amanino e Soliai e fa’apea, o le Feagaiga i le va o le Tui Manu’a ma le Iunaite Setete i le 1904, sa tu’uina atu ai Itumalo e 5 o Manu’a i lalo o le fa’amalumaluga a le malo tele, peita’i sa le i taliaina e le Fale Sefulu lea tulaga.
“Afai ua finagalo Manu’a e aloaia ana Itumalo ia e 5 i totonu o le Fono Faitulafono, e tatau la ona usuia muamua sa tatou Fono Faa-Tootoo Fa’aleaganu’u ina ia aloaia ai le tu’uina mai o itumalo ia, aua o le taimi nei, e le o taliaina e le Fale Sefulu le tulaga lea o loo outou talanoa mai ai, e na o le tasi lava fo’i le Itumalo o Manu’a lea e aloaia e le Fale Sefulu, ou te le mana’o fo’i i le mea lea tou te manana’o mai ai ia tofu lava le Itumalo o Manu’a ma le Senatoa”, o le saunoaga lea a Soliai.
Na umi se taimi na fa’aalu e le Sui Peresetene o le Senate, le afioga a Nuanuaolefeagaiga S. Nua e tau fa’amalamalama ai Feagaiga sa aosia e Tutuila ma Manu’a ma le Iunaite Setete, aemaise ai o le taimi tonu na mafua ai ona fa’aitiitia sui o Manua i le Senate ina ua aveese sui e lua i le 1967.
Ina ua maua avanoa o isi afioga i senatoa e tulei saunoa ai e fa’atatau i le mataupu, na fa’aalia ai e le afioga a Tuiasina S. Esera lona lagolagoina o le talosaga a Manu’a ina ia toe fa’aopoopo ona sui e to’alua sa aveese, peita’i na saunoa le afioga a Alo Faauuga e fa’apea, e le tatau ona vavao fua le maota i lenei mataupu, ae lelei le tu’u i le atunu’u e maua mai ai se tali.
Na fa’amanino e le tofa a Tuaolo M. Fruean e fa’apea, o lo o manino le Fa’avae a le atunuu o lo o i ai, e filifili mai senatoa ma faipule i le aofa’i o tagata e nonofo i totonu o itumalo, ma e i ai lona taofi, o le mafua’aga lea na mafua ai suiga sa faia i sui o Manu’a i tausaga ua mavae.
Na fa’ai’u le saunoaga a Tuaolo i lana fautuaga, ina ia talia suiga a Soliai, e fa’aopoopo i totonu o le iugafono soofaatasi sui faaopoopo o Ituau ma Tuala-uta, ona faigofie ai loa lea ona pasia suiga o lo o naunau i ai Manu’a, peita’i sa tumau pea le finagalo o Nua ina ia aloaia pea le i’ugafono soofaatasi o loo i ai, ma lana folafolaga o le a saini lona igoa i se i’ugafono soofa’atasi e fa’aopoopo ai ni sui mo Ituau ma Tuala-uta.
Na toe maua le avanoa o Tuaolo ma Soliai e finauina ai suiga e pei ona taua, ma la talosagaina ai senatoa mai Manu’a e fa’apea, pau lea o le auala e mafai ai ona pasia le toe faaopoopo o sui o Manu’a, o le ave fa’atasi ma suiga mo sui faaopoopo o Ituau ma Tuala-uta.
I le fa’aiuga o felafolafoaiga a le maota, na talia ai loa e Galea’i le fautuaga mo suiga, ma pasia ai loa e le komiti ina ia tu’u i ai ma sui fa’aopoopo ta’itasi o Ituau ma Tuala-uta.
O le taeao nei lea ua fa’amoemoe e fa’aulu ai i luma o le maota le i’ugafono soofa’atasi fa’atasi ma suiga e pei ona pasia e le komiti ananafi.
