TALA O LE LOTOIFALE
Pago Pago - AMERIKA SAMOA
TOE TOLOPO FONO MO LE FANUA I ATU’U INA UA NA’O LE LIMA MATAI NA AUAI
O le aso Toonai lona lua o Setema, lea ua toe tolopoina iai le fonotaga sa fuafuaina, e faataunu’u i le aso Faraile o le vaiaso ua tuanai, i le Ofisa o Mataupu tau Samoa, mo le soalaupuleina o le fanua i Atunu’u, ina ua na’o le to’alima ni matai na mafai ona auai atu.
Mai i nei matai e to’alima, e to’atolu o afioga i Senatoa mai Manu’a – le afioga Ma’o Faauma Gogo, le afioga Tuialu’ulu’u Vaimili Tuialu’ulu’u ma le afioga Misaalefua Hudson – ma na fautuaina ai le toe tolopoina o le fonotaga.
Sa fa’apea ona ‘auai le afioga i le Kovana o le Itumalo a Manu’a, ia Poumele Apisa Galeai, lea sa ta’ita’ifono i le fontaga, e toe tolopo le fonotaga, ae sa ia fa’ailoa atu i le laulauafono, o ia o lo’o fuafua e faimalaga i Niu Sila, i le aso Gafua, mo ana talavai, ae toe taliu mai i le amataga o Setema.
I se fa’atalanoaga ma le afioga Poumele, na fa’aalia ai e le taitaifono, ia le tatau ona auai o To’oto’o o Manu’a, aua o i latou ia e faia faaiuga mo latou aiga potopoto.
Ma na fa’amamafaina e Poumele, ia le taua o lenei mataupu ma e mana’omia uma Fa’atui ma To’oto’o, ina ia mafai ona fa’amautuina ia le malilie uma o itu, ma tapunia ai loa lenei mataupu.
E to’a 40 matai ma tagatanu’u o Manu’a, sa auai i le uluai fonotaga lea sa faia i le amataga o le masina. Ma na ta’ape ma se maliliega, o le a toe fono i le aso Faraile o le vaiaso ua tuanai ma o le ‘auai mai taitai o Manu’a, ina ia mafai ona maua se tasi i mataupu e faatatau i fanua i Atu’u.
Peitai, sa na’o le to’alima ni matai, na mafai ona auai atu i le fono, i le aso Faraile, Aukuso 14, 2026.
FA’AMAUTUINA E LE KOMISI O PALOTA IA LE ASO PALOTA IA NOVEMA 3
I se fa’aaliga ia Aukuso 17, e tusa ai ma tulafono tau palota lotoifale, ua fa’amautuina mai ai e le Afioga Dr. Lealofi Uiagalelei, lea o lo’o fa’auluulu iai le Ofisa Palota, ia le faataunu’uina o le Palota ia Novema 3, 2026 mai i le 6 i le taeao se’ia pa’ia le 6 i le afiafi, i nofoaga ua mae’a ona filifilia, i totonu o itumalo ‘ese’ese o le teritori.
I tausaga palota ua tuanai, sa mafai ona fa’ailoa mai ia le lisi o nofoaga, o le a faataunu’u ai palotaga, ae e le’i o’o i le aso Palota, ina ia mafai ona nofo malamalama ia tagata palota.
E pei ona sa fa’alauiloa mai e Dr. Uiagalelei, o le palota mo lenei tausaga, e mo le filifiliga o se sui Faipule mo le Konekeresi i Uasigitone, lea e amataina a latou nofoaiga ia Ianuari 3, 2027 se’ia o’o ia Ianuari 3, 2029.
E le gata i lea, o le sailiga o Faipule mo le Maota o Sui lotoifale, e amata mai le latou nofoaiga, ia Ianuari 3, 2027 se’ia o’o ia Ianuari 3, 2029.
O se faamanatu mo i latou ua fuafua e avea ma sui tauva, o le a faagataina ona fa’aulufale ia talosaga ma isi tulaga, i le faaiuga o le aso muamua o Setema, i le Ofisa Palota, i Tafuna.
Mo le Maota o Sui, e to’a 20 ia Faipule mo le Maota o Sui, ma le sui lona 21, mo le motu o Swains. I tausaga palota ua tuanai, sa masani ona fa’ailoa mai ai e le Ofisa Palota, ia le aso, taimi ma le nofoaga, mo le fono, mo tagatanu’u uma o Swains, e filifili ai so latou Faipule.
O sui tauva mo le Konekeresi, e mana’omia ia ni saini po o suafa o tagata palota, e to’a 300; ae mo sui tauva mo tofi Faipule, e 25.
Ua fa’amanatu mai foi e le Ofisa Palota i tagata palota, e na’o le tasi lava le ‘petition’ a se sui tauva, e mafai ona saini ai lou suafa. Afai ae lua ni sui tauva e te saini ai, o le a tu’u le suafa o le tagata palota, i le sui tauva, na muamua fa’ao’o atu lana lisi.
E 13,503 ia tagata palota o lo’o fa’amaumauina i le Ofisa Palota, ae o lo’o iai se talitonuga, o le a si’itia lena fuainumera, ae e le’i tapunia le aso lesitala, ia Oketopa 5.
FAUTUAINA E LE SUI KOVANA NI AUALA E SAILIA AI TUPE MO TA’ALOGA A AOGA
I sana saunoaga i le Sauniga Lotu na tatalaina aloaia ai le tausaga aoga fou, 2026-2027, na fautuaina ai e le Afioga i le Matua ia Pulumataala Ae Ae Jr., ia se auala e mafai ona sailia ai se seleni, e faatupeina ai polokalama tau ta’aloga a a’oga.
Na fa’aleoina e le afioga i le sui Kovana, ia faamanuiaga ua ausia e alo ma fanau o le teritori, ona o ta’aloga. Ma ua mafai ai foi ona maua e fanau aoga ia se avanoa e fa’aauau ai a latou a’oa’oga, i atunu’u i fafo.
I se iloiloga lata mai, a le Komiti o A’oga ma Sikolasipi a le Maota o Sui, sa fa’aleoina ai le leai o se tupe fa’aagaga mo ta’aloga, i totonu o le Tausaga Tupe 2027, i le paketi a le Ofisa o Aoga.
Na fa’aalia e le Faatonu o Aoga, ia Maefau Dr. Mary Taufete’e, ia le feagai nei o le ODW ma feso’ota’iga ma pisinisi faapea faalapotopotoga tua, mo se fesoasoani.
Sa fautuaina e Pulu ia le pulega a le Ofisa o Aoga, Taitai ma ‘au ofisa o a’oga ‘ese’ese faapea le aiga faiaoga, ina ia aua le fa’anofonofo a’i. Ma ia fautuaina se tipi ta’i $2 mai i totogi o tagata faigaluega uma o le malo, i masina taitasi, e mafai ona fa’atupe ai polokalama tau taaloga a aoga.

