TALA MAI SAMOA


[ata: foa'i]

Apia - SAMOA

TOE AMATA FAIMALAGA A SAMOA EA I LE VA O UPOLU MA SAVAI’I

O le aso 8 o Oketopa, ua faamoemoe e toe tatalaina ai femalagaiga i luga o le ‘ea, i le va o Fagalii i Apia ma Maota, i Savaii, a le ofisa vaalele a le Samoa ‘Ea.

O lenei fuafuaga, sa fa’alauiloa ina ua mae’a se fonotaga a le Komiti Faafoe a le ofisa vaalele, ia Setema 15.

Ma o faigamalaga o le a aofia ai aso Gafua, aso Lulu ma aso Faraile, a’o loma ia le Lotu Tamaiti, i le masina fou.  O se fuafuaga, e pei ona fa’alauiloa e le ofisa a vaalele, e fesoasoani ai i aiga, a’o tapenapena mo le aso Sa faapitoa a le fanau.

O pasese, o le a $200 i le na’o le alu, ae $400 i le alu ma le sau.  Ma e mafai ona totogi pasese, i luga o le uepesite a le ofisa vaalele, po o le ofisa autu i Apia, le malaevaalele i Fagalii po o le Island Edge Travel, i Savaii.

MOLIMAU IA LE FAIPULE O SAFATA 2 I LE FAAMASINOGA I TU’UAIGA O PALOTA TOTOGI

O le aso ananafi (aso Tofi i Samoa), na molimau ai le susuga ia Tuia Paepae Pua Letoa, le Faipule o Safata 2, i luma o le faamasinoga, e tusa ai ma se tagi ua faia faasaga ia te ia, i lona totogia o ni palota.

O nei tu’ua’iga, e iai lona so’otaga, i le taimi sa tufatufaina ai tupe a tagata o le itumalo, mai i le va’a tau a Niu Sila (HMNZS Manawanui), lea sa magoto i gatai o Safata ia Oketopa 2024.

Sa fesiligia e le loia a le itu tagi, le susuga ia Tofilau M. Leone Mailo, ia Tuia, e tusa ai ma sana faamatalaga lea e pei ona lomia i le Samoa Observer, ia Mati 19, 2026, e tusa ai ma le suia o le itu o le a ia auai ai.

Sa faamanino mai e Tuia e faapea, o lana saunoaga tonu sa faaleoina, “Afai ae tupu,” lea o lo’o taofi Tuia, e ese mai i le faauigaina e le nusipepa.

Sa toe fesili Tofilau, pe sa fesiligia e le Samoa Observer, ia le suia o le Itu a Tuia mai i le HRPP, i le FAST, ona o faamatalaga feavea’i i lena taimi.  Ma pe na logoina e Tuia, ia lona itumalo, ae e le’i suia lana Itu, i le FAST.

Sa faamanino e Tuia e faapea, sa faia ni fonotaga i totonu o le latou itumalo, e tu’u ai le avanoa i tagata o lona itumalo, e fa’aleo o latou manatu, e tusa ai ma le Itu e tatau ona ia auai ai.

Ma sa tu’uina atu e Tofilau ia ni faamaumauga, na aofia ai ma se tusi, na tusia ia Novema 8, e tuatusi i le Palemia na iai, le afioga Fiame Naomi Mataafa, ma sa sainia e matai o Safata.  Faapea ma seisi tusi, na tusia ia Oketopa 15, 2025, sa tuatusi i le Komesina o Niu Sila, ma kopi mo le sui Palemia, Mulipola Anarosa Ale Molio’o ma le Minisita o le MNRE.

Sa sainia e Tuia ia le tusi, i le avea ai o ia ma Taitaifono o le Komiti a le Itumalo o Safata (SDC), ma na fa’aao ai foi le laupepa o iai le fa’ailo a le latou komiti.

Na fa’aleoina e Tofilau, ia se saunoaga a Tuia, e faapea, na faamae’aina ia le gauega a le SDC mo le tufatufaina o tupe a le itumalo, ia Tesema 22, 2025, ae o lea fa’ato’a apalai ia le komiti mo le avea ma se faalapotopotoga faatulafonoina (incorporation), i luma mai o Tesema 22, 2025.

Na fesiligia e Tofilau ia le mafuaaga, sa saunoa ai Tuia, na fa’amae’aina ia le galuega a le komiti, pe afai o la fa’ato’a ‘process’ ia pepa e fa’aauau ai le latou galuega, aemaise ai, e le’i maua e le itumalo a latou tupe, ma e le i mautinoa foi, pe ta’i fia tupe a tagata o le a maua.

Sa saunoa Tuia, sa ‘ese’ese manatu a le komiti, e tusa ai ma leisi a latou laasaga, ma faia ai se faaiuga, o le a malolo mai ia le SDC mai i le faia o ni faaiuga, e tusa ai ma le tupe mai Niu Sila.  Ae o le a fa’aauau e le malo ia le galuega mo le tufatufaina o le tupe, e amata mai ia Tesema 22.

Ina ua fesiligia e Tofilau ia se molimau, a se tasi o totino a le SDC, le susuga ia Toleafoa Losalia Sagalala Niumata, e faapea, e na te le manatua pe na fa’ailoa atu i le komiti, ua fa’ata’apeina i latou.

Sa tali Tuia, sa na’o ia na fa’ailoa atu ai le sui tulaga o le malo, i le SDC, i le tufatufaina o le tupe ma sa ia faatuatuaina ia le malo, e latou te taulimaina ia le $10 miliona mo le itumalo.

Ina ua fesiligia e Tofilau ia Tuia, pe aisea na le aofia ai i lana faatalanoaga i luga o le Radio Polynesia, ia le amataina e le SDC o le galuega mo le tufatufaina o le tupe mo le itumalo, ae sa aofia i lana molimau i sui malu a le malo.

Sa tali Tuia, o le faatalanoaga i luga o le Radio Polynesia, sa patino, i ona manatu.  Ma na ia fa’amaonia i luma o le faamasinoga, ia lona le toe su’esu’eina o tulaga, i le tufatufaina o le tupe, ina ua tula’i ese ia le SDC, ia Tesema 22.

Na faapea foi ona fesiligia le afioga i le faamasino ia Leiataualesa Darryl Clarke, ia Tuia, pe tutusa ia le SDC lea sa avea ai o ia ma Taitaifono, ma le komiti a le malo mo le itumalo, lea sa taulimaina ia le tufatufaina o poloketi.

Na faamanino e Tuia, e ‘ese’ese ia komiti ia.  Ma sa avea lea ‘ese’esega ma tulaga na faafaigata ai ona lesitala ia le SDC ma tatala se latou tusitupe i le faletupe a le Pasefika i Saute (BSP), ona o le tutusa o igoa ma ona tiute.

Sa faamalamalama foi e Tuia, i lana loia, le tamaitai o Muriel Lui, o lana faafetai i le Komesina o Niu Sila ma le Malo o Samoa, i lana faatalanoaga, e aloa’ia ai la latou tali atu i talosaga a le itumalo.

Sa fia malamalama le afioga i le faamasinoga ia Leutele Mata Tuatagaloa, pe ana mafai ona lesitala ia le SDC ma tatala se latou tusitupe, mata na mafai ona tu’u sa’o le $10 miliona, i totonu o le tusitupe.  Sa tali Tuia, i le ioe.

O lo’o fa’aauau pea ia lenei faamasinoga, i aso Tofi o le vaiaso fou.