TALA O LE MAOTA FONO


[ata: foa'i]

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

FINAGALO LE AFIOGA SENATOA MUAGUTUTI’A INA IA FA’ATULA’I ‘ESE IA LE KOVA

Ua avea se faaiuga a le Afioga i le Kovana Pulaali’i Nikolao Pula, e fa’ata’ape ia le Komiti o Faatonu, a le Matagaluega o Fesootaiga a le malo (ASTCA), ua faapea ona fa’aalia ai le to’atama’i o le Afioga i le Senatoa Muagatuti’a Tauoa, lea sa ia tu’ua’ia ai le Kovana i le le fa’aaloalo i le Maota Fono, fa’aaoga sese o tupe mo le mamalu lautele, ma le faia o se tulaga, ua a’afia ai le paleni o le faavae a le malo.

Na le taofiofia fa’amatalaga ma le saunoaga a le afioga i le Senatoa, i totonu o le iloiloga a le Komiti a le Senate, mo le Faagaioiga o le Malo, ma ia fautuaina ai le fa’atula’i ‘ese o le kovana.

Sa ta’ua e Muagututi’a, ia lona va’ava’ai i gaioiga a le Kovana mai lava i le amataga.  Ma e le tatau ona o latou fefefe e ta’u iai, pe a ua ia (kovana) sopoia ia lana pule, aua o tagata o le atunu’u sa mafua ai ona avea ma Kovana.

Na fesiligia e Muagututi’a, pe ua faafia ona soli e le kovana ia faaiuga a le Fono ma e le tatau ona fefefe iai ia sui faitulafono.

Sa faapea ona saunoa sa’o ia Muagututi’a i le masini pu’eata, ma ia talanoa sa’o i le Kovana, pe afai o ia maimoa mai i tauaofiaga o le taeao.  Na fa’ailoa iai e Muagututi’a ia lona (kovana) le ava ma sa toe faamanatu iai e Muagututi’a, ia lala e tolu o le malo.  Ma na saunoa ia Muagututi’a, ua ia talitonu, ua iai se tupe tele ua fa’aaoga sese, ma o le mafua’aga lea, ua fa’ata’ape ai e le kovana ia le komiti faafoe a le ASTCA.

Sa faapea foi ona fa’aleoina e le afioga i le Senatoa, ia sana fa’asea i le Kovana, i lo la va tausi ma le Afioga i le Lutena Kovana ma fesiligia ai e Muagututi’a ia Pula, pe aisea, na ia (Pula) filifilia ai le Afioga i le Matua ia Pulumataala Ae Ae Jr., e avea ma ana lutena, ae ua ia (Pula) fa’aalia iai lona le fa’aaloalo.

Na fa’ailoa atu foi e le afioga i le Senatoa, i le Kovana e faapea, e le o sona malo lenei, e mafai ona pule mai, i so’o se nofoaga o le lalolagi, e faimalaga iai.  Ma na ia fa’ailoa atu i le Kovana, o le malo lenei a Tutuila ma Manu’a.  Na saunoa foi Muagututi’a e manaomia ona filifilia se kovana e alofa faamaoni i tagata o Amerika Samoa.  Ma ia fautuaina ai le sui o le Kovana ma aua ne’i palota ia Pula.

TOE TOLOPO LE ILOILOGA A LE MAOTA O LE SENATE MO LE ASTCA

Sa fa’aleoina e le Afioga i le Peresetene o le Senate, le Tofa ia Tuaolo Manaia Fruean, ia ona popolega, e tusa ai ma tulaga o le tulafono, i le faaiuga ua faia e le Kovana, mo le fa’atula’i ‘ese, o totino e ono a le Komiti Faafoe a le ASTCA, a’o iai le kovana i atunu’u i fafo, i se iloiloga a le Komiti a le Senate, i le aso ananafi.

O lea iloiloga, sa fa’atulagaina ina ia mafai ona faamalamalamaina ai i le vaegatupe na fa’aaogaina, e faatupe ai ia le polokalama ia Iulai, mo le fa’amanatuina o le 250 tausaga a Amerika, lea sa mataituina e le ASTCA.

O lenei iloiloga, sa taloina e le taitaifono, a le komiti o le senate, le afioga Senatoa Togiola Tulafono, ona o fa’asea mai i tagata o le atunu’u.

I le amataga o le iloiloga, sa fa’ailoa atu ai e le Afioga Togiola, i sui o le komiti, ia ni tusi se tolu, o lo’o ia taulimaina, e tusa ai ma le iloiloga ma le leai o ni molimau mo le iloiloga.

Sa ta’ua e Togiola, o le tusi muamua, sa tusia ia Aukuso 27, 2026 mai i le Ofisa o le Kovana, sainia e le susuga ia Leonard Seumanutafa.  as lea tusi, na talosagaina ai e Seumanutafa ia le Komit a le Senate, ina ia toe tolopoina le iloiloga, ia Setema 8, 2026, e mafai ai ona auai mai le Pulesili a le ASTCA.  Peitai, sa ta’ua e Togiola, o le iloiloga lea sa faatulagaina mo le aso Gafua, sa mo na’o totino o le Komiti Faafoe a le ASTCA, ae le o le Pulesili.

E le i tali Togiola i le tusi mai i le Ofisa a le Kovana.

O le tusi lona lua, sa ta’ua e Togiola, na tusia ia Aukuso 31, 2026, mai i le susuga ia Moli Lemana, se tasi ua fa’atula’i ‘ese mai i le komiti faafoe, e fa’ailoa mai ai lona le auai mai i le iloiloga, ona o lea mafua’aga.

O le tusi lona tolu, o le tusi mai i le kovana i sui e to’aono o le komiti faafoe a le ASTCA, lea ua fa’atula’i ‘ese, ma na sainia e le kovana, ae kopi ai le Pulesili a le ASTCA.

O se tasi o tulaga na fa’aleo e le Taitaifono, ua atugalu ai o ia, ona o le tusi, sa sainia e le kovana, i le aso 28, ae o lo’o faimalaga i atunu’u i fafo.  Na fesiligia ai e Togiola, ia le tulaga sa’o o le gaioiga ua fai e le kovana, a’o to’esea.

Sa fa’aalia e Togiola, ia lona maofa i le vave o le taunu’u o le tusi mai i le Kovana, ae o lo’o i atunu’u i fafo.