Ogatotonu fonotaga a Samoa e lua i le fa'atauaina aganu'u
Na faafetaia e ta'ita'i fa'aleaganu'u a Amerika Samoa faapea ai ma sui o le Palemene a Samoa fonotaga faavaomalo o lo o faia i le va o Samoa e lua, ua mafai ai ona fetufaa'i ta'ita'i o malo e lua i auala e fa'aleleia atili ai auaunaga a matagaluega e itu e lua, ae sili ai i lo lena le naunau pea lea e fa'amausali tulaga o le aganuu ma le agaifanua a Samoa.
Na ogatotonu le fonotaga i le va o Samoa e lua lea na tapunia i le aso Tofi na te'a nei, i le aganu'u masani a Samoa pe a taunu'u ni malo, e pei o le faia o le 'ava usu lea e fai e matai e faafeiloa'i ai se au malaga pe a taunu'u.
Na taua e le Failautusi o le Ofisa o Mataupu Tau Samoa ia Satele Galu Satele e fa'apea, e ui e eseese ituaiga faigamalo o lo o fa'atautaia ai le atina'eina o malo e lua i le atu Samoa, ae o le mea moni lava ia, e le gata e tasi le gagana, ae tasi fo'i le aganu'u ma lana agaifanua e masani ai tagata uma.
"E iloa gofie lava le Samoa i soo se mea fai a le malolagi, e tatau lava ona pisapisao ma vavao i mea fai, a pese ua siva, a siva ua tafiti, ae o isi fo'i taimi, e fiafia e faataua lana gagana o le isi lea vaega taua o lana measina", o le saunoaga lea a Satele ina ua fesiligia i le taimi na mae'a ai le ava na faafeiloa'i ai le au malaga mai Samoa i le aso Lulu na te'a nei.
Saunoa Satele e fa'apea, tusa lava po o fea o Samoa e sau ai le malaga, ae a taunuu mai loa i Amerika Samoa nei, ona laina tutusa uma loa lea i le faalupega e tasi, "o tatou uma o Samoa".
Na faasoa le Alo o Salamasina i le taua tele o le vaega a le aganu'u o lo o faia i fonotaga faavaomalo a Samoanalua i le taimi nei, e le gata e aumai faatasi ai pulega fa'amatai, ae o se avanoa fo'i e malamalama atili ai le isi motu i auala o lo o fa'atino ai tu ma galuega a le isi motu.
O le aofia ai o sui o le Fono Faitulafono a Amerika Samoa, atoa ai ma le Palemene a Samoa i fonotaga o lo o faia i tausaga taitasi i le va o atunuu e lua, o se tasi lea o auala na taua e le afioga i le alii faipule ia Toesulusulu Cedric Schuster, o lo o mafai ona fa'amalosia atili ai le fa'amautuina o atina'e ma faaiuga fai i totonu o atunuu e lua.
"Mo se fa'ata'ita'iga, o le i ai o sui o le Palemene a Samoa i le fonotaga lenei, o se auala lelei lea e mafai ai ona matou foi atu ma fa'asoa fa'aiuga ma mataupu sa talanoaina i totonu o fonotaga a le Palemene, ina ia faa faigofie ai ona manino ma fai faaiuga mautu i ni mataupu e taua mo le lumana'i o le atunuu.
"E fa'apena fo'i i Amerika Samoa nei, o le auai o sui o le Fono Faitulafono, o se avanoa lelei lea e mafai ai ona fausia ni isi o tulafono e fesoasoani ai i le faaleleia o tautua masani i Amerika Samoa, aemaise lava i le tulaga tau i le soifua maloloina.
Mo se faataitaiga o le taimi na tatala ai le fonotaga lenei i le taeao o le aso Lulu, na talosagaina ai e le pulesili o le LBJ ia Taufete'e John Faumuina sui o le fono e to'alua sa i ai, ina ia silasila i auala e mafai ai ona fausia tulafono e fesoasoani ai i le fa'aleleia ma le fa'amausailiina o le tautua a le soifua maloloina i le teritori.
"O le Fono Faitulafono a Amerika Samoa ma le Palemene a Samoa, o iina e afua mai ai tulafono e faatautai ai le malo, afai la e auai sui o le fono i fonotaga faapenei, o iina e atagia mai ai le mausali o faaiuga o lo o talanoaina i fonotaga i le va o motu e lua, ma afua mai ai tulaga manuia i so o se auala e atinae ai le tamaoaiga i le va o malo e lua", o le saunoaga lea a Toesulusulu.
Na taua e ni isi o sui usufono e fa'atatau i le aganu'u ma fonotaga e faapea, afai e malosi le aganuu ma taumafai e puipui le soifua maloloina o tagata, o le a mafai ona faasaoina tupe a le malo mai le faaalu e tau togafiti ai tagata mama'i.
"O se tasi o vaega taua o le aganu'u o le faamalosia lea o tagata e ola maloloina ma faaaoga le avanoa o lo o latou maua e galulue ai i fanua, ina ia maua ai taumafa paleni ma le soifua maloloina e tausi ai o latou tino", o le saunoaga lea a le pulesili fou o le falema'i o le LBJ ia Taufete'e John Faumuina.
Na taua e Taufete'e i lana saunoaga e fa'apea, o se tasi o itu ua maitauina i le taimi nei i Amerika Samoa, e tiga lava ona galulue le vaega o le soifua maloloina e una'i ma faamalosi tagata e aua le toe soona naunau i taumafa e maua ai le ma'i, ae le mafai lava ona taofi le tu'inanau i taumafa, o le isi lea mafuaaga ua ala ai ona tele tupe a le malo e alu i le falema'i, ona o le tau togafitia lea o tagata o le atunuu ua aafia i gasegase tulaga ma le leaga.
Mo se fa'ataitaiga e pei ona saunoa Taufete'e, sa na o le 16 masini na amata ai le tautua a le fale fa'amama toto i le sefulu tausaga ua mavae, pe'ita'i o le taimi nei, ua tusa nei ma le 37 masini ua i ai, ma le anoanoa'i o tagata o le atunuu ua faamama o latou toto, ina ua le mafai e le tino ona tatali le malosi o le ma'i ua a'afia ai o latou tagata.
"O le isi la taua o le aganu'u, ia mafai ai ona aumaia tulafono e unaia ai tagata uma e aai i meaai paleni ma le soifua maloloina, ina ia fa'aitiitia ai le to'atele o tagata e a'afia i gasegase mata'utia ma le leaga", o le saunoaga lea a Tuiagamoa Tavai, o le sui failautusi lea o le Ofisa o Mataupu Tau Samoa.
